11/10/2026
9 รอยโรคสำคัญในช่องปาก:
🔹 แผลในปาก (Aphthous Ulcer)
➟ แผลตื้นๆ เจ็บปวด มีฐานสีเหลืองเทาและมีขอบแดง
➟ มักเกิดขึ้นกับเยื่อบุช่องปากที่ไม่เป็นเคราติน
➟ แผลในปากขนาดเล็กมักหายภายใน 7-14 วัน
➟ ไม่ได้เกิดจากไวรัสเริม
➟ การรักษา: ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดทา + การดูแลตามอาการ
🔹 โรคเชื้อราในช่องปาก (Oral Thrush)
➟ มักเกิดจากเชื้อ Candida albicans
➟ เป็นคราบสีขาวขุ่นที่เช็ดออกได้ เหลือไว้เพียงผิวแดง
➟ ปัจจัยเสี่ยง: ยาปฏิชีวนะ, ฟันปลอม, โรคเบาหวาน, ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง, ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดสูดดม
➟ การรักษา: ยาไนสตาติน/โคลไตรมาโซลชนิดทา; ฟลูโคนาโซลเมื่อจำเป็น
➟ หายเร็ว: เชื้อ Candida สามารถเช็ดออกได้; ลิวโคพลาเคีย (Leukoplakia) มักไม่มีอาการ
🔹 ลิวโคพลาเคียในช่องปาก (Oral Leukoplakia)
➟ มีลักษณะเป็นแผ่นสีขาวที่ไม่สามารถถูออกได้
➟ การวินิจฉัยต้องแยกแยะจากรอยโรคสีขาวอื่นๆ ที่สามารถระบุได้
➟ การสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ
➟ การตรวจทางจุลพยาธิวิทยาอาจพบภาวะเคราตินมากเกินไป ± ภาวะเซลล์เยื่อบุผิวผิดปกติ (epithelial dysplasia)
➟ รอยโรคที่คงอยู่หรือน่าสงสัยโดยทั่วไปต้องทำการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ
🔹 เอริโทรพลาเคีย (Erythroplakia)
➟ เป็นรอยแดงที่คงอยู่และไม่สามารถจำแนกทางคลินิกว่าเป็นภาวะอื่นได้
➟ พบได้น้อยกว่าลิวโคพลาเคีย แต่มีความเสี่ยงสูงกว่ามากที่จะเกิดภาวะเซลล์ผิดปกติ/มะเร็งอย่างรุนแรง
➟ ตำแหน่งที่พบได้บ่อย ได้แก่ พื้นปาก เพดานอ่อน และลิ้นด้านข้างส่วนล่าง
➟ มักไม่มีอาการ
➟ การตัดชิ้นเนื้อไปตรวจเป็นสิ่งจำเป็น
🔹 ไลเคนแพลนัสในช่องปาก (Oral Lichen Planus)
➟ โรคเรื้อรังของเยื่อเมือกและผิวหนังที่เกิดจากระบบภูมิคุ้มกัน
➟ ลักษณะที่พบได้ทั่วไป: เส้นลายวิคแฮม (Wickham striae) — เส้นสีขาวคล้ายลูกไม้สองข้าง
➟ เยื่อบุช่องปากเป็นบริเวณที่พบได้บ่อย
➟ รูปแบบที่เป็นแผลกัดกร่อนอาจทำให้เกิดอาการปวดและแสบร้อน
➟ โรคที่มีอาการ: ใช้คอร์ติโคสเตียรอยด์เฉพาะที่
➟ แนะนำให้ติดตามผลในระยะยาวสำหรับรอยโรคที่ยังคงอยู่
🔹 ลิ้นลายแผนที่
➟ เรียกอีกอย่างว่า โรคลิ้นอักเสบแบบเคลื่อนย้ายที่ไม่เป็นอันตราย
➟ รอยแดงไม่สม่ำเสมอ ไม่มีปุ่มรับรส มีขอบสีขาว/เหลือง
➟ รอยโรคจะเปลี่ยนรูปร่างและตำแหน่งไปตามเวลา
➟ โดยปกติไม่มีอาการ; อาหารรสจัดอาจทำให้รู้สึกแสบร้อน
➟ ไม่เป็นอันตราย — โดยปกติไม่จำเป็นต้องรักษา
🔹 แผลเริม
➟ HSV-1 มักทำให้เกิดแผลในช่องปากและรอบปาก
➟ แผลที่เกิดขึ้นซ้ำมักเริ่มต้นด้วยอาการคัน/แสบร้อน
➟ ตุ่มน้ำเล็กๆ หลายตุ่มแตกออก → กลายเป็นแผลที่เจ็บปวด
➟ การติดเชื้อ HSV ในช่องปากซ้ำๆ มักเกิดขึ้นที่เยื่อบุผิวที่มีเคราติน โดยเฉพาะเพดานแข็งและเหงือกที่ยึดติด
➟ การรักษาด้วยยาต้านไวรัสจะได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มตั้งแต่เนิ่นๆ
🔹 ถุงน้ำเมือก
➟ อาการบวมที่เต็มไปด้วยเมือก เกิดจากอุบัติเหตุหรือการแตกของท่อต่อมน้ำลายขนาดเล็ก
➟ มักเกิดขึ้นที่ริมฝีปากล่าง
➟ มีลักษณะนุ่ม ยืดหยุ่น และบางครั้งมีสีฟ้า/โปร่งแสง
➟ อาจขยายใหญ่ขึ้นและแตกซ้ำๆ
➟ แผลเรื้อรังอาจต้องได้รับการผ่าตัดเอาออกพร้อมกับต่อมน้ำลายขนาดเล็กที่เกี่ยวข้อง
🔹 มะเร็งช่องปาก
➟ มะเร็งช่องปากส่วนใหญ่ มะเร็งเซลล์สความัส (SCC)
➟ อาจปรากฏเป็นแผลเรื้อรังที่ไม่หาย, ก้อนแข็ง, ก้อนเนื้อ หรือรอยโรคสีแดง/ขาว
➟ บริเวณที่มีความเสี่ยงสูง: ลิ้นด้านข้าง/ด้านล่าง และพื้นปาก
➟ ปัจจัยเสี่ยงหลัก: การสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์อย่างหนัก
➟ ต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอ
➟ รอยโรคที่น่าสงสัยซึ่งไม่ทราบสาเหตุและยังคงอยู่ ต้องทำการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ
