23/01/2022
" A teraz coś z zupełnie innej beczki": nasze lekarskie fascynacje Szkołą Lwowsko- Warszawską. 👍
⬛ Alfred Tarski – twórca definicji prawdy
14 stycznia 1901 r. w Warszawie urodził się Alfred Tarski, matematyk, filozof, jeden z najwybitniejszych logików, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley.
To dzięki niemu wiedeńska szkoła pozytywizmu logicznego nawiązała kontakt z warszawską szkołą logiczną, uznając jej osiągnięcia, i ewoluowała, łagodząc swoje pierwotnie radykalne poglądy o całkowitym wyrzuceniu filozofii z nauk przyrodniczych.
21 sierpnia 1939 r. wyjechał do USA (na Konferencję Jedności Nauki w Harvard University). Wybuch II wojny światowej sprawił, że pozostał tam już na zawsze. W 1942 r. uzyskał stałą posadę w University of California w Berkeley (od 1949 jako profesor matematyki). Tam stworzył ośrodek, który stał się centrum badań logicznych w USA. Wielu z jego wypromowanych 23 doktorów zostało wybitnymi uczonymi, rozprzestrzeniając idee Tarskiego i polskiej szkoły logicznej po całym świecie.
Żyjąc i pracując w USA, przyjeżdżał do Polski kilkakrotnie na konferencje i spotkania naukowe. Będąc w l. 1956–57 prezydentem International Union of History and Philosophy of Science, powołał w jej ramach Division of Logic, organizującą od 1960 r. międzynarodowe kongresy logiki, metodologii i filozofii nauki. Jest autorem ponad 300 prac naukowych, w tym 19 monografii.
Tarski budował logikę jako samodzielną dyscyplinę naukową (była to tradycja sięgająca Arystotelesa i Fregego). Odwoływał się do prób algebraizacji logiki Peirce’a, Schrödera i Couturata (korzenie w koncepcji Leibniza) oraz koncepcji logicyzacji matematyki Russella i Whiteheada.
Jednym z najbardziej znaczących wyników Tarskiego jest podana przez niego definicja prawdy w językach sformalizowanych. Po raz pierwszy ukazała się w książce „Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych”, wydanej w języku polskim w 1933 r. Była tłumaczona na wiele języków i kilkakrotnie wznawiana. Stanowi próbę wykorzystania logiki w filozofii, przy doprecyzowaniu tzw. klasycznej definicji prawdy. Definicja ta, pochodząca od Arystotelesa, mówi, że wypowiedź jest prawdziwa, jeśli to, co stwierdza ma miejsce w rzeczywistości.
Tarski pokazał, że w przypadku języków skończonego rzędu, w których rzędy wszystkich zmiennych są ograniczone, można sformułować poprawną definicję prawdy. Metoda Tarskiego polega na skonstruowaniu metajęzyka, który zawiera wszystkie odpowiednio przetłumaczone pojęcia języka oraz dodatkowo pojęcia semantyczne, czyli m.in. pojęcia oznaczania, prawdziwości, definiowania. W takim odpowiednio bogatym metajęzyku w pewnych przypadkach można orzekać o prawdziwości zdań z języka, do którego ten metajęzyk się odnosi. Praca Tarskiego wprowadzała też rozróżnienie między prawdziwością i dowodliwością w systemach dedukcyjnych (generalnie pojęcia prawdy nie da się zastąpić pojęciem dowodu). Ten fakt miał ogromny wpływ na filozofię – wynikało z niego, że dowody formalne nie są jedynymi metodami dochodzenia do prawdy.
Tarski zauważył, że metamatematyka może być rozwijana jako część matematyki. Dostrzegł też rolę nieskończoności w logice. Wprowadził pozaskończony odpowiednik zasady indukcji matematycznej (ω-rule) i pokazał, że nawet ta zasada nie chroni przed możliwością konstruowania formuł nierozstrzygalnych.
Zmarł 23 października 1983 r. w Berkeley.
🔍 Czytaj więcej o Alfredzie Tarskim i innych polskich naukowcach na portalu IPN Gigancinauki.pl:
https://bit.ly/3zKamKO
Fot. Alfred Tarski w 1968 roku (George M. Bergman/Wikimedia)
