25/12/2024
පෙති ගිලින්න කලින් හිතන්න! 💊 වකුගඩු වලට වෙන්න පුළුවන් හානිය ගැන දැනගන්න.
ගිය සතියේ මට හම්බුනා එක්තරා රෝගියෙක්. එයා ආවේ එයාගේ වකුගඩු වල ක්රියාකාරිත්වය සෑහෙන ප්රමාණයකින් අඩුවෙලා, වකුගඩු ඩැමේජ් වෙලා. පුදුමේ කියන්නේ, එයා වකුගඩු රෝගියෙක් නෙමෙයි! ඉතින් කොහොමද මෙයාගේ වකුගඩු මෙච්චරටම සවුත්තු වුණේ? 🤔
මෙයා ප්රෙෂර් එකටයි (අධි රුධිර පීඩනයට) යම්කිසි හෘද රෝගයකටයි බෙහෙත් ගන්න කෙනෙක්. එයා ප්රෙෂර් එකට පාවිච්චි කරන ලොසාටන් (Losartan) සහ මුත්රා ප්රමාණය වැඩි කරන (ඩයියුරටික්) වර්ගයේ බෙහෙතකුත් දිනපතා පාවිච්චි කරනවා. ඉතින් දවසක් මෙයාට තදබල උරහිසේ කැක්කුමක් ඇවිල්ලා. වේදනාව ඉවසගන්න බැරි තැන, මෙයා ෆාමසියකින් වේදනාවට බෙහෙත් පෙති ඉල්ලනවා. ඉතින් එයාලා දීලා තියෙන්නේ NSAID කාණ්ඩයට අයිති වෙන ඩයික්ලොෆීනැක් (diclofenac) කියන බෙහෙත් වර්ගය. කොහොම හරි, මෙයා මේ වේදනා නාශක සෑහෙන කාලයක් තිස්සේ පාවිච්චි කරලා තියෙනවා. 😱
ඔන්න ඕකයි වෙලා තියෙන විනාශය! මේ සිද්ධියෙන් අපිට හොඳ පාඩමක් ඉගෙනගන්න පුළුවන්. තමන්ගේ හිතුමනාපෙට බෙහෙත් ගන්න එක, විශේෂයෙන්ම ඩයික්ලොෆීනැක්, ඇස්ප්රින් වගේ හැම තැනම තියෙන බෙහෙත්, කිසිම අවබෝධයක් නැතුව ගන්න එක කොච්චර භයානකද කියලා දැන් ඔයාලට තේරෙනවා ඇති.
මේ විදියට තමන්ට ඕන විදියට බෙහෙත් ගන්න එක, හරියට ග්රොසරි ෂොපින් කරනවා වගේ වෙලා, ඒකෙන් වෙන්න පුළුවන් හානිය ගැන කිසිම තැකීමක් නෑ. දිගු කාලීනව මේ බෙහෙත් වලින් වෙන බලපෑම ගැන හිතන්නේ නැතුව ගන්න එක කොච්චර භයානකද කියලා මම ඔයාලට කියලා දෙන්නම්. මේකට හොඳ උදාහරණයක් තමයි "ත්රිත්ව ප්රහාරය" (Triple Whammy) ඉෆෙක්ට් එක.
💊 ඩයික්ලොෆීනැක්, ඇස්ප්රින් සහ අනෙක් NSAIDs වලින් වෙන භයානක දේ
ඩයික්ලොෆීනැක් කියන්නේ ලංකාවේ වැඩියෙන්ම පාවිච්චි වෙන NSAID (ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්රති-ප්රදාහක ඖෂධ - non-steroidal anti-inflammatory drugs) වලින් එකක්. මේක ආතරයිටිස්, මස් පිඬු වල වේදනාව, තුවාල වල වේදනාව වගේ ඒවට දෙනවා. කෙටි කාලෙකට වේදනාව අඩු කරගන්න ඩයික්ලොෆීනැක් හොඳ වුණත්, නිතරම ගන්න එකෙන් වකුගඩු වලට ලොකු හානියක් වෙන්න පුළුවන්. ACE inhibitors (රුධිර පීඩනය අඩු කරන බෙහෙත් - උදාහරණයක් විදියට කැප්ටොපිල් (Captopril), එනලප්රිල් (Enalapril) වගේ) සහ ඩයියුරටික් (diuretics - වතුර පෙති) වගේ බෙහෙත් එක්ක මේක ගන්නකොට, කල් යද්දී වකුගඩු වලට ලොකු ප්රශ්න, ඒ කියන්නේ වකුගඩු අක්රිය වීම් පවා වෙන්න පුළුවන්.
ඇස්ප්රින් කියන්නෙත් තවත් එක NSAID එකක්. ඒක සාමාන්යයෙන් වේදනා නාශකයක් විදියට පාවිච්චි කරනවා. ඒ වගේම, හාට් ඇටෑක්, ආඝාතය වගේ දේවල් වළක්වන්න ඩොක්ටර්ලා සුළු ප්රමාණ වලින් දෙනවා. මේක වෛද්ය උපදෙස් පිට, ටික ටික ගන්න එක හොඳ වුණත්, ඕනවට වඩා, එහෙමත් නැත්තම් වෙනත් බෙහෙත් එක්ක ගන්න එක භයානකයි.
💊 ත්රිත්ව ප්රහාරය" (Triple Whammy) කියන්නේ මොකක්ද?
ACE inhibitors (ලේ පීඩනය අඩු කරන බෙහෙත්), ඩයියුරටික් (වතුර පෙති), සහ NSAIDs (ඩයික්ලොෆීනැක්, ඇස්ප්රින් වගේ වේදනා නාශක) කියන බෙහෙත් වර්ග තුනම එකට ගන්න එකට තමයි "ත්රිත්ව ප්රහාරය" කියන්නේ. මේකෙන් වකුගඩු වලට ලොකු හානියක් වෙන්න පුළුවන්.
ඒක වෙන්නේ මෙහෙමයි:
ACE inhibitors සහ ARBs (ලේ පීඩනය සහ හෘද රෝග වලට දෙන) බෙහෙත් වලින් ලේ නහර වල තද ගතිය අඩු කරනවා. ඒකෙන් වකුගඩු වලට යන ලේ ප්රමාණය අඩු වෙනවා.
ඩයියුරටික්ස්, (සාමාන්යයෙන් අධි රුධිර පීඩනයට දෙන) බෙහෙත් වලින් ඇඟේ තියෙන වතුර ප්රමාණය අඩු කරනවා. ඒකෙනුත් වකුගඩු වලට යන ලේ ප්රමාණය අඩු වෙනවා.
ඩයික්ලොෆීනැක්, ඇස්ප්රින් වගේ NSAIDs වලින් වකුගඩු වලට ලේ යන එකට උදව් වෙන ප්රොස්ටග්ලැන්ඩින් (prostaglandins) කියන රසායනික ද්රව්යය නිෂ්පාදනය අඩු කරනවා.
මේ බෙහෙත් තුනම එකට ගත්තම, ඒකෙන් වෙන්නේ වකුගඩු වලට යන ලේ ප්රමාණය හුඟක් අඩු වෙන එක. හරියට "ත්රිත්ව ප්රහාරයක්" (Triple Whammy) වගේ. ඒකෙන් වෙන්නේ ඔයාගේ වකුගඩු වලට හරියට වැඩ කරන්න බැරි වෙන එක. කාලයක් යද්දී, වකුගඩු වලට ලේ වල එකතුවන අපද්රව්ය පෙරාගන්න බැරි වෙලා ලොකු ප්රශ්න ඇති වෙන්න පුළුවන්.
💊 ෆාමසියෙන් බෙහෙත් ගන්න එක භයානක ඇයි?
ෆාමසි වල ඉන්න සමහර අය බෙහෙත් දෙන්න දන්නවා තමයි, ඒත් එයාලා ඩොක්ටර්ස්ලා නෙවෙයි. ඔයාගේ ලෙඩේ මොකක්ද කියලා හොයාගන්න, ඔයාගේ සම්පූර්ණ සෞඛ්ය තත්වය ගැන එයාලා දන්නේ නෑ. ඉතින් ඩොක්ටර් කෙනෙක් ගාවට යන්නේ නැතුව තමන්ට ඕන විදියට බෙහෙත් ගන්න ගියාම, ඒකෙන් ලොකු ප්රශ්න ඇති වෙන්න පුළුවන්. මොකද මේ බෙහෙත් ඔක්කොම වැඩ කරන්නේ ඇඟේ එක එක පද්ධති වලට, විශේෂයෙන්ම වකුගඩු වලට.
ලංකාවේ බෙහෙත් ගන්න එක ලේසි නිසා, ගොඩක් අය හිතන්නේ නෑ මේ බෙහෙත් වලින් වෙන්න පුළුවන් හානිය ගැන. නිතරම හිසේ කැක්කුමට, ඇඟපත අමාරුවට වගේ එක එක දේවලට ඩයික්ලොෆීනැක්, ඇස්ප්රින් වගේ ඒවා ගන්න එකෙන් ටික ටික ඇඟට හානි වෙන්න පුළුවන්.
💊 වකුගඩු අකර්මන්ය වීමේ තිත්ත ඇත්ත
වකුගඩු අකර්මන්ය වෙනවා කියන්නේ එක රැයින් වෙන දෙයක් නෙවෙයි. ඒක ටික ටික වෙන්නේ, ගොඩක් වෙලාවට මුලදී ලොකු ලක්ෂණ පෙන්නන්නෙත් නෑ. ඒත් ඔයාට මහන්සි ගතියක් දැනෙන්න ගන්නකොට, කකුල් ඉදිමෙන්න ගන්නකොට, එහෙමත් නැත්තම් මුත්රා යන ප්රමාණය වෙනස් වෙනකොට, සමහර විට හානිය ගොඩක් වෙලා තියෙන්න පුළුවන්. අන්න ඒ වෙලාවට ඔයාට ඩයලයිසිස් (dialysis) කරන්න, එහෙමත් නැත්තම් වකුගඩුවක් බද්ධ කරන්න වෙයි. ලංකාවේ ගොඩක් අයට මේ ප්රශ්නේ තියෙනවා, ඒත් එයාලා ඒක දැනගන්නේ පරක්කු වෙලා.
💊 මතක තියාගන්න හැම තිස්සෙම ඩොක්ටර් කෙනෙක් ගාවට යන්න
කරුණාකරලා, ඔයා ඩයික්ලොෆීනැක්, ඇස්ප්රින්, එහෙමත් නැත්තම් වෙන ඕනෑම බෙහෙතක් ගන්න කලින් ඩොක්ටර් කෙනෙක් හම්බවෙන්න. තමන්ට ඕන විදියට බෙහෙත් ගන්න එකෙන් වෙන්නේ තාවකාලික සහනයක් විතරයි. ඒත් ඒකෙන් ඔයාගේ ඇඟට, විශේෂයෙන්ම වකුගඩු වලට ලොකු හානියක් වෙන්න පුළුවන්. අපි හැමෝම බෙහෙත් ගැන හරියට දැනගෙන, අපේ සෞඛ්යය ගැන වගකීමෙන් වැඩ කරමු.
මේ ආටිකල් එක ඔයාට වැදගත් වුණා නම්, මේක අනිත් අය එක්කත් බෙදාගන්න (Share කරන්න). ඒ වගේම ඔයාගේ අදහස Comment කරලා තව කෙනෙක්ව දැනුවත් කරන්න වගේම ඔයාගේ යාලුවොන්වත් ටැග් (Tag) කරන්න අමතක කරන්න එපා.