16/09/2022
#Σανσήμερα το 1938, ο πλέον εμβληματικός Έλληνας γλύπτης πέρασε στην αιωνιότητα
Γιαννούλης Χαλεπάς (1851 - 1938)
Σάτυρος που παίζει με τον Έρωτα, 1877
Μάρμαρο, 135 x 105 x 73 εκ.
Δωρεά των κληρονόμων του Άγγελου Κανελλόπουλου
Η οικογένειά του είχε παράδοση στην επεξεργασία του μαρμάρου, αφού τόσο ο θείος του όσο και ο πατέρας του, Ιωάννης Χαλεπάς, διακοσμούσαν εκκλησίες και κατασκεύαζαν μνημεία για νεκροταφεία. Το ταλέντο του Γιαννούλη εκδηλώθηκε από πολύ νωρίς, ο πατέρας του όμως, μόλις τελείωσε το δημοτικό, τον έστειλε στη Σύρο, για να εργαστεί σαν υπάλληλος σε εμπορικό. Μετά από έντονες διενέξεις η οικογένεια του μετακόμισε το 1869 στην Αθήνα. Ο Γιαννούλης γράφτηκε στο Σχολείον των Τεχνών και σπούδασε κοντά στον κατεξοχήν κλασικιστή γλύπτη Λεωνίδα Δρόση ως το 1872. Το ξεχωριστό του ταλέντο του επέτρεψε να τελειώσει τη Σχολή στο μισό από τον απαιτούμενο χρόνο, ενώ στους διαγωνισμούς κέρδιζε όλα τα βραβεία. Το 1873, με υποτροφία του Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας της Τήνου, πήγε στο Μόναχο και συνέχισε τις σπουδές του στην Ακαδημία Καλών Τεχνών κοντά στον Μαξ φον Βίντνμαν. Οι διακρίσεις και τα βραβεία συνεχίστηκαν και η σταδιοδρομία του προοιωνιζόταν λαμπρή. Το 1875 όμως, για άγνωστους λόγους και παρά τις προσπάθειες και τα διαβήματα των καθηγητών του, η υποτροφία διακόπηκε. Για ένα διάστημα κατόρθωσε να παραμείνει στο Μόναχο με τη βοήθεια του φίλου του, μετέπειτα ιστορικού Γ. Κωνσταντινίδη. Το 1876 αναγκάστηκε να επιστρέψει οριστικά στην Αθήνα, όπου άνοιξε δικό του εργαστήριο. Την περίοδο αυτή φιλοτέχνησε δύο από τα σημαντικότερα έργα της πρώτης φάσης της καλλιτεχνικής του δημιουργίας: τον Σάτυρο που παίζει με τον έρωτα (1877), για το πρόπλασμα του οποίου είχε τιμηθεί με χρυσό μετάλλιο σε έκθεση του Μονάχου το 1875, και την Κοιμωμένη (1878) στον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη, στο Α΄ Νεκροταφείο της Αθήνας. Τα έργα αυτά, όπως και τα άλλα της ίδιας περιόδου, χαρακτηρίζονται από τη ρεαλιστική απόδοση και την εξαιρετική χρησιμοποίηση των διδαγμάτων του κλασικισμού.
Το 1878 εκδηλώθηκαν τα πρώτα συμπτώματα ψυχικής ασθένειας. Η ασθένεια αυτή, κληρονομική σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, είτε οφείλεται σε κάποια ερωτική απογοήτευση είτε αποτέλεσε εκδήλωση του εξαιρετικά ευαίσθητου ψυχισμού του, τον οδήγησε στη διακοπή της εργασίας του για σαράντα ολόκληρα χρόνια και στον εγκλεισμό του στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας το 1888, ως πάσχοντα από άνοιαν. Το 1902, μετά το θάνατο του πατέρα του, η μητέρα του, που ήταν πάντα αντίθετη στον εγκλεισμό του, τον πήρε από το Ψυχιατρείο και τον έφερε πίσω στην Τήνο. Δεν είναι γνωστό αν κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης αυτής περιόδου εξακολούθησε, έστω και υποτυπωδώς, να εργάζεται. Ένα μικροσκοπικό κεφάλι ανδρικής μορφής από πηλό, που το έκανε στο Ψυχιατρείο και είναι το μοναδικό που σώζεται, αποδεικνύει ότι δεν είχε χάσει τη δημιουργική του διάθεση. Η μορφή αυτή, δουλεμένη εντελώς λιτά, με το πρόσωπο ακατέργαστο και εν μέρει παραμορφωμένο, θα μπορούσε να είναι μια τραγική αυτοπροσωπογραφία του.
Την περίοδο που ακολούθησε ο Χαλεπάς, κλεισμένος στον εαυτό του, σε τρομερή ανέχεια, βρίσκεται κάτω από την αυστηρή επιτήρηση της μητέρας του, που καταστρέφει τα έργα που πλάθει σε πηλό, θεωρώντας τη γλυπτική υπαίτια για την ασθένειά του. Το 1915 ο Θ. Βελλιανίτης, με μια σειρά άρθρων του στην εφημερίδα Αθήναι, κατόρθωσε να δημιουργήσει κάποιο θόρυβο γύρω από τον ξεχασμένο γλύπτη, ο οποίος όμως κόπασε γρήγορα. Ο θάνατος της μητέρας του το 1916 φαίνεται ότι υπήρξε καθοριστικός. Ο καλλιτέχνης, απερίσπαστος πια, αρχίζει να εργάζεται εντατικά, φιλοτεχνώντας ως το θάνατό του ένα σημαντικό αριθμό έργων, που έμειναν όμως στο στάδιο του προπλάσματος σε πηλό. Στη φάση αυτή δεν χρησιμοποιεί σκελετό, γεγονός που οφείλεται στην επιθυμία του να εκφραστεί εντελώς ελεύθερα, αφού ο σκελετός επιβάλλει ένα συγκεκριμένο περίγραμμα και εμποδίζει τις σημαντικές μετατροπές. Μερικές από τις συνθέσεις του χυτεύθηκαν αργότερα σε γύψο, δεν απέκτησαν όμως ποτέ την ολοκληρωμένη μορφή του τελειωμένου έργου.
-------------
, 15th September, the emblematic Greek sculptor Chalepas, passed away
Yannoulis Chalepas (1851 - 1938)
Satyr Playing with Eros, 1877
Marble, 135 x 105 x 73 cm
Donated by Angelos Kanellopoulos heirs
His family had a tradition in marble working, since both his uncle and his father, Ioannis Chalepas, decorated churches and built funerary monuments. Yannoulis’ talent expressed itself at a very early age, but as soon as he finished grammar school his father sent him to Syros, to work for a merchant. After intense disputes his family moved to Athens in 1869. Yannoulis enrolled in the School of Arts and studied under the superb neoclassical-style sculptor Leonidas Drosis until 1872. His exceptional talent enabled him to finish the School in half the required time, while he won all the prizes in the various contests there. In 1873, on a scholarship from the Holy Evangelistria Foundation of Tinos he went to Munich and continued his studies at the Academy there under Max von Widnmann. The distinctions and prizes kept on coming and he seemed destined for a brilliant career. But in 1875, for unknown reasons and despite the endeavors and the remonstrations of his professors, his scholarship was cut off. He managed to remain in Munich for a while, assisted by his friend the subsequent well-known historian G. Konstantinidis. In 1876 he was forced to return once and for all to Athens where he opened his own workshop. During this period he made two of the most important works of the first stage of his artistic career: Satyr Playing with Eros (1877), for the model of which he won the gold medal at the Munich exhibition in 1875, and Sleeping Female Figure (1878), for the tomb of Sofia Afentaki in the First Cemetery of Athens. These works are characterized by the exceptional way in which the doctrines of neoclassicism are used.
In 1878 he showed the first symptoms of mental illness. This disease, which is inherited, according to certain researchers, was either due to heartbreak or was a manifestation of his exceptionally sensitive psyche. Because of this, his work came to a halt for forty entire years, and he was committed to the Mental Hospital of Corfu in 1888 diagnosed with dementia. In 1902, after the death of his father, his mother, who had always been opposed to his commitment, took him out of the Mental Hospital and brought him back to Tinos.
It is not known if during the many years that followed, he worked or not, even if only in the most rudimentary ways. A tiny head of a male figure in clay, which he made in the Mental Hospital, and is the only thing to survive from that time, shows that he had not completely lost his creative drive. This figure, completely unornamented, with a nearly featureless face and in part deformed, may represent a kind of tragic self-portrait.
