13/10/2017
သြားေဆးခန္းႏွင့္ ေၾကာက္ရြံ႕စိတ္
(Dental Fear or Dental Phobia)
တစ္ခုခုကို ေၾကာက္ရြံ႕တာကို Phobia လို႔ေခၚပါတယ္ ။ဥပမာ ေဆးထိုးအပ္ကို ေၾကာက္တာကို Needle Phobiaလို႔ေခၚတယ္ ။ သြားႏွင့္ခံတြင္း စစ္ေဆးကုသမႈေတြကိုေၾကာက္တာ (သြားေဆးခန္းသြားရမွာ ၊သြားဆရာဝန္နဲ႔ေတြ႕ရမွာ ေၾကာက္တာကိုေတာ့) Dental Phobia (Dentist Phobia or Odontophobia or Dental Anxiety) လို႔ေခၚပါတယ္ ။
အေမရိကန္နိင္ငံလို ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္တဲ့ ႏိုင္ငံႀကီးမွာေတာင္ သြားႏွင့္ခံတြင္းကုသမႈကိုေၾကာက္ရြံ႕တာကို ေတြ႕ေနရသည္ ဟု စစ္တမ္းမ်ားကေဖာ္ျပေနသည္ ။ ကေလး ၊လူငယ္ လူလတ္ ၊လူႀကီး ၊မေရြး သြားေဆးခန္းလာရမွာ ေၾကာက္ၾကသည္ ။ က်ေတာ္တို႔ေတြ ငယ္ငယ္တုန္းက လက္ေမာင္းမွာ ကာကြယ္ေဆးထိုးေတာ့ ကေလးတိုင္းလိုလို ငိုၾကသည္ မဟုတ္လား ။ ဒါေတာင္ လက္ေမာင္းတို႔ တင္ပါးတို႔ ဆိုတာ မျမင္ေအာင္လႊဲထားလို႔ ရသည့္ေနရာ ။ သြားႏွင့္ခံတြင္း မ်က္စိေအာက္ တည့္တည့္တြင္လုပ္ကိုင္ရေတာ့ ေၾကာက္သည္ဆိုသည္မွာ သဘာဝက်သည္ ။
က်ေတာ္တို႔ ကိုယ္တိုင္လည္း အနည္းနဲ႔အမ်ားေၾကာက္ၾကသည္ မဟုတ္ေလာ ။ အဓိက ကေတာ့ ကေလးငယ္ေတြမွာ ပိုေတြ႕ရသည္ ။ Negative Attitude ေတြေပါ့ ။မိဘေတြက ကေလးေတြကို သြန္သင္ဆံုးမတဲ့ ေနရာမွာ Negative Thinking ေတြပါ တစ္ခါထဲထည့္ေပးလိုက္တယ္ ။ "နင္ သြားမတိုက္လို႔ကေတာ့ ဟိုမွာ သြားဆရာဝန္က သြားေတြအကုန္ႏႈတ္ပစ္မွာ …မေၾကာက္ဘူးလား… ဘာညာေပါ့ " ။ ေၾကာက္ရြံ႕စိတ္ေတြပါ တစ္ခါတည္း ထိုးသြင္းေပးလိုက္ၿပီ ။
အဲ့ေတာ့ကေလးက သြားဆရာဝန္ဆိုတာနဲ႔ ငိုဟန္ျပင္ေခ်ၿပီ ။ ဒါကတစ္ခ်က္ေပါ့ ။
ေနာက္တစ္ခုက ပတ္ဝန္းက်င္…။ တစ္ေယာက္ စကား တစ္ေယာက္ နားစြန္နားဖ်ားၾကားၿပီး ဝါဒျဖန္႔ရင္း အကုန္ဒုကၡေပးပါေလေရာ ။ (သြားႏႈတ္ရင္ မ်က္ေၾကာမလြတ္တာတို႔ ဆိုတာ လူနာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ေၾကာက္ရြံ႕စြာေမးေလ့ရိွေသာ ေမးခြန္းတစ္ခုသာ) ။ဥပမာ လူနာက အရင္ကတည္းက ေမး႐ိုးမွာ ျပႆ နာက ရိွၿပီးသား (အသက္ႀကီးလို႔ အ႐ိုးေတြ ပြလာတာက တစ္ေၾကာင္း ၊ ေရာဂါဓာတ္ခံတစ္ခုခု ေပါ့) ။အဲ့တာကို မျဖစ္မေနသြားႏႈတ္ဖို႔လိုအပ္လာလို႔ သြားႏႈတ္ရင္း နဂိုေရာဂါဓာတ္ခံ ေၾကာင့္ မထင္မွတ္ပဲ က်ဳိးသြားၿပီဆိုပါေတာ့ ။ လာၿပီ ။ "ဟို သြားေဆးခန္းက ဆရာေပါ့ ၊သြားႏႈတ္တာေမး႐ိုးပါ က်ဳိးသြားတယ္ " ဆိုၿပီး တစ္ဟုတ္ထိုးကို တစ္ခဏတြင္း ေက်ာ္ၾကားေစရမယ္ ။ အဲ့တာက တစ္ေၾကာင္း ။
ေငြေၾကး အခက္အခဲ ။ မွန္ပါတယ္ ။သြားႏွင့္ခံတြင္းသံုး ေဆးဘက္ဆိုင္ရာပစၥည္း ေတြက အင္မတန္ေစ်းႀကီးပါတယ္ ။ဒါက်ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံမွာေတာ့ ေတာ္ေတာ္ သက္သာတယ္ပဲေျပာရမွာပါ ။ စင္ကာပူလိုေနရာမ်ဳိးမွာ သြားဖာတာေလာက္ကိုေတာင္ ေဒၚလာ ရာနဲ႔ခ်ီၿပီးေပးေနရတာ ။ဒီမွာေတာ့ ျမန္မာေငြ ၆၀၀၀ ၊ ၁၀၀၀၀ စသည္ေပါ့ ။ ခံတြင္းထဲမွာ သံုးရမယ့္ ပစၥည္းျဖစ္ေလေတာ့ အဆိပ္အေတာက္ ကလည္းျဖစ္လို႔မရ ၊လူကို အႏၲရာယ္ေပးလို႔ မရ ။ လိုအပ္တဲ့ အေရအခ်င္း သတ္မွတ္ခ်က္ေတြက မ်ားေလေတာ့ ေစ်းကလည္း မ်ားေခ်ၿပီ ။
ႏိုင္ငံျခား သေဘၤာလိုက္ေတာ့မယ့္ သေဘၤာသားေတြ ၊ တစ္ခ်ဳိ႕ ႏိုင္ငံျခားခရီးစဥ္ အလယ္အပတ္သြားမည့္ သူေတြဆို မသြားခင္ သြားေဆးခန္းေတြမွာ လာေရာက္စစ္ေဆးၾကသည္မွာ ႏိုင္ငံျခားမွာ ကုန္ၾကစရိတ္မ်ားလြန္းတာက တစ္ေၾကာင္း အပါအဝင္သာျဖစ္တယ္ ။ တစ္ခါဆို စင္ကာပူကေန သီးသန္႔လာၿပီး သြားလာျပန္စိုက္သည္ကိုေတာင္ ေတြ႕ရသည္ ။
နာက်င္မႈ ။ လူတိုင္းက နာမွာ ကိုေၾကာက္ၾကသည္။ သြားႏႈတ္ရင ္နာမွာေၾကာက္သည္ ။ တစ္ခါဆို ေဆးေက်ာင္းက ပေရာ္ဖက္ဆာ တစ္ေယာက္ကပင္ နာမွာေၾကာက္လို႔ ေစာင္းေပါက္ေနေသာ အံဆံုးကို မႏႈတ္ရဲဘူး ဆိုတာကို မ်က္ျမင္ေတြ႕ခဲ့ရသည္။
လူနာရဲ႕ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားခ်က္ကို လိုက္နာမႈ ။ဆရာဝန္ကလည္း မိမိလုပ္ေဆာင္မည့္ ကုထံုးနဲ႔ပတ္သတ္ၿပီး လူနာကို နားလည္ေအာင္ရွင္းျပထားဖို႔လိုပါတယ္ ။ တစ္ခါ လူနာတစ္ေယာက္ ေရာက္လာတယ္ ။ ၾကည့္လိုက္ေတာ့ သြားပိုးေပါက္မွာ ယာယီေဆးဖာထားတယ္ ။ ရည္ရြယ္ခ်က္က ယာယီေဆး ဖာၿပီး တစ္ပတ္ေလာက္ေနလို႔ မနာရင္ အမာနဲ႔ သြားဖာရန္ျဖစ္တယ္ ။ ဒါေပမယ့္ ယာယီေဆးဖာၿပီး တစ္ပတ္အတြင္း သို႔မဟုတ္ ဖာၿပီးမည္သည့္အခ်ိန္မဆို နာလာလို႔ကေတာ့ ေဆးခန္းကို ျပန္သြားၿပီး ေဆးကို ျပန္ဖယ္ထုတ္္ေပးရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲ့လိုနာလာလို႔ကေတာ့ သြားဖာလို႔မရေတာ့ပါ ။ အျခား ကုသမႈနဲ႔ေျပာင္းကုရမွာျဖစ္တယ္ ။
ဒါကိုဆရာက ေျပာဖို႔ေမ့သြားတာလား ။ လူနာကပဲ မၾကားလိုက္ေလသလားေတာ့ မသိ…။ထိုေဆးခန္းကို မသြားခ်င္ေတာ့ပါေျပာလာသည္ ။
ေနာက္တစ္ခုက ဆရာဝန္နဲ႔ လူနာဆက္ဆံေရး ။ အေျပာ အဆိုေလးလည္းေကာင္း ၊မိသားစုလိုေႏြးေထြးၿပီး ခ်ဳိခ်ဳိသာသာဆက္ဆံ ၊ လူနာရဲ႕ ရင္ဖြင့္သံကို ဂ႐ုတစိုက္နားေထာင္ေပးတဲ့ ဆရာနဲ႔ဆိုရင္ အနည္းနဲ႔အမ်ားလူနာရဲ႕ ေၾကာက္ရြံ႕မႈက လြင့္ပ်ယ္သြားမွာပါ ။
ဘယ္လိုစီမံမလဲေပါ့ (Management)
အဓိက ကေလးငယ္ေတြဆို ငယ္ငယ္ကတည္းက သြားႏွင့္ခံတြင္း ဆရာဝန္ေတြနဲ႔ အထိအေတြ႕ရိွမယ္ ။မိခင္ေတြ အေနနဲ႔ ကလည္း သားသမီး ေတြကို အေၾကာက္တရားေတ ြထိုးမသြင္းေပးမိေစဖို႔နဲ႔ သြားႏွင့္ခံတြင္း က်န္းမာေရးကို ၆ လတစ္ႀကိမ္အနည္းဆံုး စစ္ေဆးမႈခံယူျခင္းျဖင့္ သြားေဆးခန္းေတြကို ရင္းနီးကြၽမ္းဝင္ေစပါမွာျဖစ္ပါတယ္ ။ကေလးငယ္ေတြကို ကုသမႈေပးတဲ့ေနရာမွာ ဆရာဝန္အေနနဲ႔ Tell,Show,Do Technique ကိုအသံုးျပဳျခင္းျဖင့္လည္း Dental fear ကိုလြင့္ျပယ္ေစမွာပါ ။
ေနာက္တစ္ခုက သြားႏွင့္ခံတြင္းက်န္းမာေရးကို ဂ႐ုစိုက္မယ္ ။ တစ္ေန႔ ၂ ႀကိမ္ ဖလို႐ိုဒ္ပါတဲ့သြားတိုက္ေဆးနဲ႔ ပံုမွန္သြားတိုက္ျခင္း ၊ သြားၾကားပြတ္ႀကိဳးအသံုးျပဳ ၿပီး သြားၾကားေတြကို သန္႔ရွင္းျခင္း ကိုျပဳလုပ္ေပးရပါမယ္ ။
ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ေျပာစကားေတြကို မိမိရဲ႕ အသိဉာဏ္ယွဥ္ၿပီး ဆံုးျဖတ္ဖို႔ နဲ႔ သံသယရိွမယ္ဆိုရင္ ကိုယ္တိုင္ သြားဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ပင္ျခင္း ။
စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ကိုေျပာင္းလဲေပးျခင္း (Behavioural Techniques) နဲ႔ စိတ္ဖိစီးမႈ ေလ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္တဲ့ ေဆးဝါးေတြတိုက္ေကြၽးျခင္း (Pharmachological Techniques) ေတြနဲ႔လည္း သြားႏွင့္ခံတြင္း ကုသမႈနဲ႔ အေၾကာက္တရားေတြ (Dental Phobia or Fear) ကိုဖယ္ရွားႏိုင္ပါတယ္ ။
မိမိ မွတ္သားမိသေလာက္ ျပန္လည္ေဝမွ်ထားျခင္းျဖစ္ပါသည္ ။ အမွားအယြင္းပါ ပါက ေမတၱာေရွ႕ထားၿပီး ျပင္ဆင္လမ္းၫႊန္ေပးၾကရန္ ဆႏၵျပဳပါသည္ ။
Ref: American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Guideline on behavior guidance for the pediatric dental patient. Chicago (IL) 2006.Bracha HS, Vega EM, Vega CB (2006).
"Posttraumatic dental-care anxiety (PTDA): Is "dental phobia" a misnomer?" (PDF). Hawaii Dent J. 37 (5):
PMID 17152624.
Locker D, Shapiro D, Liddell A (June 1996). "Negative dental experiences and their relationship to dental anxiety".
Community Dent Health. 13 (2): 86–92. PMID 8763138.
Dental Fear Central. The Tell-Show-Do Technique for Adult Dental Patients
Dr ရဲမာန္